صوت | مهمترین راه پیشگیری از سقوط انسان و نابودی جامعه

شناسنامه:

• زمان: محرم99
• مکان: هیئت میثاق با شهدا - 11جلسه
• موضوع: مهمترین راه پیشگیری از سقوط انسان و نابودی جامعه

معرفی بحث:

کسی که اصرار دارد همه داشته‌هایش را نگه دارد، نه تنها به رشد و کمال مطلوب نخواهد رسید؛ بلکه دچار سقوط هم می‌گردد. اهل داد و ستد بودن، معنای عمیق و فراگیرتری نسبت به برداشت‌های متعارف از آن دارد. اهل بده و بستان بودن، لازمه رشد است و ما را به مفهوم بسیار عمیق و مبنایی در دین می‌رساند؛ مواسات. مواسات، سنگ بنای محکمی را در جامعه پایه‌گذاری می‌کند که تفاوت اصلی را میان تمدن اسلامی و تمدن غرب رقم زده و در چارچوب ولایت، تقویت و تعمیق شده و زمینه‌ساز اجرای عدالت است. تحلیل ابعاد موضوع مواسات از نگاه استاد پناهیان، بحث مهمی را در این 11 جلسه سامان داده است.

---

جلسه اول | مهم‌ترین عامل سقوط انسان و از بین‌رفتن ایمان چیست؟

• شناخت اولویت زمانه؛ کارکرد مهم مجالس ذکر اهل بیت(ع)
• مجالس ذکر اهل بیت(ع)؛ مجالسی عقلانی
• حکمت و قدرت تشخیص اولویت؛ اصلی‌ترین معرفت انسان
• ایام محرم؛ فرصتی برای کسب حکمت
•  پاسخ به یک سؤال در مورد مهمترین موضوع
• یک حقیقت را می‌توان از زوایای مختلفی مورد بررسی قرار داد
• مهم‌ترین عامل سقوط انسان و از بین‌رفتن ایمان چیست؟
• امروز اصلی‌ترین دعوای بین حق و باطل، چیست؟
• چرا بعضی‌ها ایمانشان را از دست می‌دهند؟
• جهل، مهم‌ترین عامل سقوط انسان نیست چرا که خیلی از اهل علم هم سقوط کرده‌اند
• بسیاری از خوبی‌های اخلاقی، قدرت نگه‌دارندگی انسان را از سقوط ندارند
• کدام خوبی می‌تواند عامل نجات انسان باشد؟
• ضرورت توجه به علت هبوط حضرت آدم(ع) به زمین
• آیا تکبر و حسادت می تواند مهمترین عامل سقوط انسان باشد؟
• توجه به علت ولایت‌مدار نشدن برخی افراد 

جلسه دوم | کم‌خواستن، مشکل اکثر انسان‌ها

• یک صفت خیلی خوب؛ انسان «همه‌چیزخواه» بوده و دنبال بهترین‌هاست
• کسی که از صفت خوب «همه‌چیزخواهی» دست بردارد، از هویت انسانی خودش فاصله می‌گیرد
• انسان باید صفت «همه‌چیزخواهی» را در وجود خود درک کند
• نقدی بر برخی درس‌های اخلاق
• کودک باید در هفت‌سال اول زندگی، «همه‌چیزخواه» (کمال‌طلب) بار بیاید
• طاغوت، انسان‌ را به حداقل راضی می‌کند تا بتواند بر او مسلط شود
• کم‌خواستن، مشکل اکثر انسان‌ها
• امام حسین(ع) را کسانی به شهادت رساندند که به کم، راضی بودند
• دین، راهنمایی برای کسانی که همۀ خوشبختی را می‌خواهند
• کمال‌طلبی و تمامیت‌خواهی انسان
• توصیه به حداقل‌ها، عامل بی‌دینی می‌شود
• ضرورت تولید ادبیات برای معنای عمیق کمال‌طلبی
• همۀ بدبختی‌های انسان از «کم خواستن» است
• دین، راهی برای برداشتن محدودیت‌ها

جلسه سوم | اهمیت درک «داد و ستد» در دنیا

• حس کمال‌طلبی انسان چرا و در «کجا» متوقف می‌شود؟
• انسان در چه موردی اشتباه می‌کند و زمین می‌خورد؟
• آیا ولایت اهل‌بیت(ع) مانع از گمراهی در این گردنه می‌شود؟
• «نداشتنِ روحیۀ داد و ستد» در دنیا
• آدمِ همه‌چیز‌خواه، حاضر نیست چیزی بدهد تا چیزی بگیرد
• لازمه «داد و ستد» در دنیا این است که چیزی بدهی تا چیزی بگیری
• اهمیت درک «داد و ستد» در دنیا
• وقتی لزوم داد و ستد را فهمیدیم، دو بحران پدید می‌آید: تلاش نکردن و دعا نکردن
• کسی که می‌خواهد آنچه را دارد، برای خودش نگه دارد؛ متوقف می‌شود
• جایگاه ایمان به خدا در داد و ستدهای ما کجاست؟
• آسیب محافظه‌کاری و نگه داشتن داشته‌ها 
•  کسی که اهل داد و ستد و معامله نیست، بدی‌هایش آشکار می‌گردد
• اگر کسی با خدا تجارت نکند، آنچه را نگه داشته، به نحو دیگری از دست می‌دهد
• تمرین کنیم که عاشقانه از آنچه داریم، بگذریم

جلسه چهارم | تأثیر و فلسفه رنج برای پرداختن دارایی‌ها

• انسان‌ «همه‌چیزخواه» است و به هیچ حدی اکتفا نمی‌کند
• اگر انسان همه‌چیزخواه نباشد، سرباز قدرت‌های زالوصفت می‌شود
• یک درس اخلاق خوب برای انسانی که همه‌چیزخواه است
• اگر همه‌چیزخواهی انسان مانع داد و ستد او شود، انسان نابود می‌شود
• «امساک از پرداخت»؛ آغاز سقوط فرد و جامعه
• باید آماده باشیم همۀ داشته‌هایمان را در راه خدا بدهیم
• امساک از پرداخت، خطری بسیار مهلک و نابودکننده
• خدا با تکلیف یا تقدیر، همۀ دارایی‌های انسان را می‌گیرد
• آشنایی با فلسفه پرداخت دارایی‌ها
• انسان، موجودی انتخاب‌گر است و لازمۀ انتخاب، پرداختن و رنج است
• معنای رنج: چیزی را که دوست داری، از تو بگیرند
• آشنایی جوانان با رنج در نامه 31 نهج‌البلاغه
• گاهی رنج به خاطر انتخاب است و گاهی ناشی از تقدیر الهی
• بخشی از رنج انسان به‌خاطر انتخاب‌های اوست
• انتخاب درست رنج کمتری دارد
• تأثیر بعضی از رنج‌ها بر کاهش تکبر انسان
• ما باید رنج پرداختن را تحمل کنیم

جلسه پنجم | مواسات، یک امتحان بسیار مهم قبل از ظهور

• اگر انسان اضطرار خودش را درک کند، به سمت خدا می‌رود
• بی‌ایمانی، ریشه در عدم اضطرار به خدا دارد
• توجه به همه‌چیزخواهی باعث می‌شود که به کم قانع نباشیم
• در دنیا نمی‌توان همه‌چیز داشت
• قدرت انتخاب، بزرگ‌ترین ویژگی انسان
• پیامبر، انتخاب‌گری مردم را از آن‌ها سلب نمی‌کند
• کار خوب باید با انتخاب خود انسان باشد
• انتخاب‌ کردن با رنج همراه است
• اگر انسان بخواهد چیزهایی را که دارد حفظ کند، ساقط می‌شود
• انسان باید رنجِ ازدست‌دادن را تحمل کند
• نقدی بر سود تضمینی بانک‌ها
• مواسات، یک امتحان بسیار مهم قبل از ظهور
• امتحان مواسات در صدر اسلام
• در امتحان مواسات، چه کسانی سقوط می‌کنند؟
• هر کسی که در امتحان مواسات، بخل بورزد و اهل داد و ستد نباشد، سقوط می‌کند
• چگونه یک جامعه سقوط می‌کند و جنایت‌کار می‌شود؟ 

جلسه ششم | معنای مواسات و اولویت آن برای امروز

• فریبکاری نفس انسان و دشواری‌های شناختن نفس
• ارزش شناختن نفس، به اندازه شناختن خداست
• «محاسبۀ نفس» و «استغفار و تضرع»؛ دو راه مهم برای شناختن نفس و مکر آن
• انسان می‌تواند کارهای خوب را به‌خاطر انگیزه‌ها و صفات بدش انجام بدهد
• دشواری تشخیص کار مهم‌تر در میان چند کار خوب
• ما همیشه و هر لحظه به هدایت خدا احتیاج داریم
• اهمیت پیوند و تعامل مؤمنین با یکدیگر در زمان حاضر
• برای تحقق ولایت‌مداری یک امتحان بزرگ داریم؛ «رابطۀ بین ولایت‌مداران»
• دوران «سخنرانی دربارۀ عدالت‌خواهی» گذشته است ولی همیشه دوران عدالت‌خواهی است
• مواسات، اولویت امروز ما
• آشنایی بیشتر با مواسات
• «مواسات» صدقه‌دادن نیست؛ یک سبک زندگی است
• باید به‌سوی فرهنگ مواسات برویم 
• مهم‌ترینِ مشکلات بشر و جامعۀ بشری «شحّ نفس» است
• زشتی شحّ نفس
• عدالت در جامعه‌ای که مردم اهل شحّ نفس باشند، برقرار نخواهد شد

جلسه هفتم | اهمیت نگاه تمدنی به مواسات

• خدا با ما تجارت می‌کند تا برای گرفتن «همه‌چیز» ظرفیت پیدا کنیم
• با انتخاب،‌ این ظرفیت را‌ پیدا می‌کنیم که خدا همه‌چیز به ما بدهد
• «شُحّ نفس و امساک»؛ علت سقوط انسان
• اهمیت نگاه تمدنی به مواسات برای مقدمه‌سازی ظهور
• اگر انسان بخواهد دوست‌داشتنی‌هایش را حفظ کند، کم‌کم یا ظالم می‌شود یا بردۀ ظالم‌ها
• با ساختارهای الگوبرداری‌شده از جامعۀ غربی نمی‌توان عدالت را اجرا کرد
• بخل، جمع‌کنندۀ همۀ بدی‌ها
• به‌جای کلمه بخل از کلمۀ «امساک» و برای هر نوع پرداخت، از کلمۀ «انفاق» می‌توان استفاده کرد
• تمدن‌های مارکسیستی و لیبرالیستی، بر اساس امساک شکل گرفته‌اند
• تمدن اسلامی مبتنی بر انفاق است

جلسه هشتم | کسب آمادگی روحی برای پرداختن در راه خدا

• از انفاق و مواسات می‌توان برای ادارۀ جامعه و پی‌ریزی تمدن نوین اسلامی، الگو گرفت
• خداوند می‌خواهد با آنچه به ما داده است، ما را امتحان کند
• اگر انسان در راه ولیّ خدا انفاق نکند، در راه دشمن خدا انفاق خواهد کرد
• انفاق و مواسات، معنایی بسیار عمیق‌تر از صدقه دارد
• برای پراخت کردن در راه خدا، باید از خدا بخواهیم که اجازه بدهد و آن را بپذیرد
• مراتب واجب بودن پرداخت
• تفاوت‌های پرداختن جان، مال و آبرو
• خدا از هر کسی قربانی قبول نمی‌کند
• برای به دست آوردن طاقت پرداخت دارایی‌ها باید با خدا مناجات کنیم
• نتیجه خوب رسیدن به «حقیقت عبودیت» برای دوری شدن از امساک
• حقیقت عبودیت، «عدم احساس مالکیت» است
• وقتی خودت را مالک چیزی ندانستی برای خودت تدبیر نمی‌کنی و به تقدیر خدا اعتراض نمی‌کنی
• کسی که تسلیم تقدیر خدا است، سختی‌ها و مصائب برایش راحت می‌شود
• یک پیشنهاد برای دل‌ندادن به دنیا: ذهنت خود را به شهادت و سیدالشهدا(ع) مشغول کنیم

جلسه نهم | آثار و نتایج شکل‌گیری فرهنگ مواسات در جامعه

• مواسات، درجات بسیار متنوع و بالایی دارد
• مفهوم مواسات، فراتر از صدقه‌دادن است
• مواسات، نمی‌تواند مفهومی سکولار باشد
• توجه به دستورات سیاسی و اجتماعی دین
• مواسات، مفهومی بسیار سیاسی‌تر از عدالت
• اولین اثر انفاق و مواسات، تقویت پیوند اجتماعی بین مردم است
• اخوت اسلامی، با افزایش پیوندهای اجتماعی مردم حاصل می‌شود
• اثر دیگر فرهنگ مواسات؛ ابوموسی‌‌اشعری‌ها به علی(ع) تحمیل نمی‌شوند 
• نتیجه دیگر فرهنگ مواسات، «اقتصاد جمعی» است
• جایگاه اندیشه‌های راهبردی حضرت آیت‌الله شاه‌آبادی در موضوع اقتصاد جمعی
• آشنایی بیشتر با اندیشه‌های آیت‌الله شاه‌آبادی
• شرایط بسیار نامطلوب کشور در حوزه ایجاد کسب و کار
• نکته‌ای در مورد بیانیه گام دوم انقلاب
• اخوت، تمام رفتارها و روابط اقتصادی را به‌هم پیوند می‌زند
• تعاون و همیاری مسلمانان، یگانه‌ راه موفقیت جامعۀ اسلامی در عرصه‌های اقتصادی

جلسه دهم | جایگاه ولیّ جامعه در تثبیت گفتمان مواسات

• ولایت‌گریزی و ولایت‌ستیزی در طول تاریخ
• علت غریب شدن ولیّ خدا چیست؟
• بررسی برخی از تحلیل‌ها در مورد علت تنها ماندن حضرت علی(ع)
• آیا مردم با عدالت حضرت علی(ع) مشکل داشتند؟
• آیا دنیاگرایی و قبیله‌گرایی عامل مظلومیت امیرالمؤمنین(ع) شد؟
• نقش ولایت در گفتمان انفاق و مواسات
• اولین نقش ولایت در گفتمان انفاق و مواسات، انگیزه‌بخشی به افراد است
• امساک و شحّ نفش، چگونه از بین می‌رود؟
• بررسی نقش ولایت در ترویج روحیه داد و ستدپ
• یک نمونه تاریخی؛ روش پیامبر(ص) در گرفتن زکات
• نقش ولیّ خدا در ایجاد «بسیج عمومی» برای انفاق و مواسات
• نقش امام جامعه در کنترل‌کردن خواص جامعه
• ولیّ جامعه باید مقتدر باشد تا بتواند مردم را برای انفاق و مواسات، بسیج کند
• راه برقراری عدالت در جامعه، اقتدار ولیّ خداست
• چه کسانی اقتدار ولیّ جامعه را کاهش می‌دهند؟؛ نمونه‌ای در تاریخ انقلاب اسلامی
• اشاره‌ای به مظلومیت شهید سپهبد قرنی و خیانت لیبرال‌ها
• نقش تضعیف‌کنندگان ولایت در شهادت امام حسین(ع)
• نقش امام در تعیین محل انفاق و به‌دست داشتن اختیار اموال
• اهمیت قدرت مالی امام برای اداره جامعه

جلسه یازدهم | تفاوت تمدن مبتنی بر انفاق با تمدن غرب

• ابعاد سیاسی و اجتماعی دستورات اخلاقی دین
• دو تمدن امروز جهان؛ تمدن مبتنی بر امساک و تمدن مبتنی بر انفاق
• ضرورت طراحی ساختارهای مبتنی بر انفاق برای رسیدن به عدالت
• اصل عدالت‌خواهی این است که مطالبات ولیّ جامعه را دنبال کنیم
• تأثیر تقویت فرهنگ مواسات بر ایجاد عدالت
• امتحان الهی در طلب کردن و گرفتن دارایی‌ها
• روایتی از امام باقر(ع) در مورد اهمیت پرداخت مالی
• تمدن مبتنی بر انفاق، بدون حضور ولیّ خدا ایجاد نمی‌شود
• تعابیری از مقام معظم رهبری در مورد نحوه ایجاد عدالت و مشارکت عمومی
• تعابیری از بزرگان در نقد تمدن غرب