Hür Düşünce Sanatı | 10. Oturum

Dinî İnançlar Bir Tür Dogmatizm Değil midir? / İman Güzel Bir Duygudur, Dogmatizm Değil / İman ile İnanç Birbirinden Farklıdır / Dogmatizmden Uzak Durmak İçin Düşünme İlkelerine Riayet Edilmelidir / Düşünme İlkelerine Uyan Kişi Allah’a Ulaşır

Bilgiler:

• Mekân: Sanat Üniversitesi
• Tarih: 26.07.2024
• Münasebet: Muharrem 1446

Dinî İnançlar Bir Tür Dogmatizm Değil midir?

Hür düşünce hakkında konuşmamızı gerektiren en önemli sebeplerden biri, dindar insanlar olmamız ve dinin kendi bünyesinde bir tür dogmatizm barındırdığı algısıdır. Dindar olduğunuzda Allah'ın emrinin peşinden gider, kendi şahsi zevk ve heveslerinizi bir kenara bırakırsınız. Zahiren bakıldığında burada hür düşünceye hiçbir alan kalmamış gibi görünür. Yahut bir inancı benimsediğinizde artık ondan vazgeçmezsiniz ve dışarıdan bakıldığında —günümüzde yaygın bir kanaat olduğu üzere— din ile hür düşünce arasında hiçbir bağ yokmuş gibi hissedilir.

İman Güzel Bir Duygudur; Dogmatizm Değil

Öncelikle inançlar konusunda şunu belirtmek gerekir: Kur’an-ı Kerim’de asıl üzerinde durulan husus salt 'inançlar/akideler' değil, 'iman'dır. İman, inancın bir meyvesidir; sağlıklı bir tefekkürün kalbe sirayet edişi ve insana huzur ve güven hissi vermesidir. İnsanın böylesine güzel bir duyguya sahip olması son derece kıymetli bir şeydir ve asla dogmatizm değildir. Bu, tıpkı cesaret veya cömertlik hissi gibi güzel bir duygudur. İman ile dogmatizm birbirinden tamamen farklıdır. Dinde asıl talep edilen şey salt zihinsel kanaat değil, kalbî imandır.

İman ile İnanç (Akide) Birbirinden Farklıdır

İkinci husus şudur: Bazı insanların inançları ve zihinsel kanaatleri doğru olabilir ancak imanları yoktur. Bu kimseler akli ve fikri kesinlik anlamında bir inanca sahiptirler; fakat o hakikat kalplerine işlememiştir. Nitekim sonrasında hakikati inkâr etmiş ve onunla savaşmışlardır. Ebu Cehil, Peygamber Efendimiz’in (s.a.a) peygamberliğine zihnen inanıyordu ve şöyle diyordu: 'Peygamber bana vahiy geliyor derken yalan söylemiyor; muhakkak ona vahiy geliyordur. Fakat ben bunu kabul edemem.' Peki neden kabul etmiyorsun? Onun yalan söylemediğine dair delili bizzat kendin ortaya koydun! İşte onun içindeki haset, imanın kalbine girmesine müsaade etmiyordu. Allah Teâlâ Kur’an’da inanç ile imanı birbirinden ayırır. Asıl ölçü imandır; yani insana güven ve huzur veren o güzel duygu.

Dogmatizmden Kaçınmak İçin Düşünme İlkelerine Uymak Gerekir

Bir diğer açıklama ise düşünme ilkelerinin doğru temellendirilmesi gerektiğidir. Eğer benim doğru düşünmeye dair ilkelerim ayrı, sizin ilkeleriniz ayrı olursa asla ortak bir zeminde buluşamayız. Örneğin, birbirimizle konuşabilmemiz için kabul etmemiz gereken en temel ve apaçık ilke 'tenakuzun imkânsızlığı' yani iki zıddın aynı anda bir arada bulunamayacağıdır (çelişmezlik ilkesi). Bir söz paradoksal olmamalı, kendi içinde çelişki barındırmamalıdır. Mesela şu an hava ya sıcaktır ya da soğuktur; 'Hava hem sıcaktır hem soğuktur' denilemez. Ancak bakış açısını değiştirerek, 'Şu açıdan sıcak, bu açıdan soğuktur' derseniz çelişki ortadan kalkar; aksi halde iki zıddın aynı anda toplanması muhaldir.

Eğer İnsan Düşünme İlkelerine Riayet Ederse, Allah’a Ulaşır

Bizler tefekkürün kurallarına riayet etmek zorundayız. Şayet tefekkürün ilkelerine uyarsanız, doğal olarak Allah’a da ulaşırsınız. Bu, sağlıklı bir düşünce sürecinin tabii bir neticesidir. Doğru adımlarla ilerleyen sağlıklı bir fikrin vardığı sonuca ulaştığınızda, bu kesinlikle dogmatizm değildir! Bilakis bu, gelişen ve olgunlaşan dinamik bir tefekkürün göstergesidir. Asıl buraya ulaşamamış olan kişi dogmatiktir; onun düşünce mekanizmasında bir problem vardır. Zihinsel açıdan Allah inancı, bu hür düşüncenin bir meyvesidir. İşte bu yüzden inanç esaslarında (akaidde) taklit caiz değildir; yani inanç ve iman, insanın kendi hür tefekkürünün ve idrakinin bir sonucu olmalıdır.